Twee weken voor de verkiezingen laat de nieuwste zetelpeiling van EenVandaag en Verian zien dat de PVV van Geert Wilders iets aan steun inlevert. De partij komt uit op 31 zetels, drie minder dan eind september. Ondanks het lichte verlies blijft de PVV de grootste partij van Nederland, maar de kloof met de achtervolgers wordt kleiner.
De peiling werd grotendeels uitgevoerd vóór het RTL-verkiezingsdebat en rond de tijd dat Wilders aankondigde zijn campagne tijdelijk stil te leggen wegens een terreurdreiging. Hoewel zijn afwezigheid de campagne domineert, lijkt dat volgens de onderzoekers niet de directe oorzaak van het lichte zetelverlies.
Kiezers reageren verdeeld op afwezigheid Wilders
Onder PVV-aanhangers overheerst begrip voor de beslissing van hun leider. Uit cijfers van het EenVandaag Opiniepanel blijkt dat 96 procent van de huidige PVV-stemmers begrip toont voor zijn tijdelijke terugtrekking. Toch zegt een meerderheid (60 procent) dat ze het belangrijk vinden dat Wilders nog in debat gaat met andere partijleiders voor de verkiezingsdag.
Onder de kiezers die in 2023 op de PVV stemden, klinkt iets meer kritiek: 13 procent zegt geen begrip te hebben voor zijn afwezigheid. Sommige kiezers van buiten de partij menen dat Wilders zich aan het publieke debat moet onderwerpen, net als de andere lijsttrekkers. “We willen hem weer op tv zien en horen wat hij nu concreet wil doen,” klinkt het in reacties van panelleden.
De PVV schommelt al maanden tussen de 30 en 35 zetels, maar vergeleken met de uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen van 2023 (37 zetels) staat de partij nog altijd op verlies.
Stijging voor D66 en JA21
Opvallend is de groei van D66 en JA21, die beide profiteren van kiezers die op zoek lijken naar een alternatief in het politieke midden. D66, onder leiding van Rob Jetten, stijgt met drie zetels naar 14, een duidelijke verbetering ten opzichte van eerdere maanden. Onderzoeksrespondenten noemen de partij “duidelijker”, “consequenter” en “meer gericht op samenwerking” dan in de vorige campagne.
Ook JA21 laat een gestage groei zien. De partij, die zich richt op een rechtse en nuchtere koers, staat nu op 13 zetels, vier meer dan zes weken geleden. Daarmee lijkt JA21 voor het eerst sinds haar oprichting echt te concurreren met gevestigde partijen als de VVD en het CDA.
De VVD blijft stabiel op 14 zetels, waarmee de partij van Dilan Yeşilgöz nog altijd in de subtop meedraait, maar voorlopig geen tekenen van groei laat zien.
GroenLinks-PvdA nadert PVV
Achter de PVV volgt GroenLinks-PvdA van Frans Timmermans, die in deze peiling uitkomt op 25 zetels, een winst van twee ten opzichte van de vorige meting. De partij lijkt kiezers aan te trekken die teleurgesteld zijn in kleinere linkse partijen of twijfelen over strategisch stemmen.
Het CDA blijft stabiel op 23 zetels, waarmee de partij een solide positie behoudt. Analisten wijzen erop dat het CDA profiteert van een stabiel en herkenbaar profiel, zonder grote pieken of dalen.
SP en Forum zakken weg
Niet alle partijen profiteren van de verschuivingen in het politieke landschap. De SP verliest opnieuw terrein en zakt van 7 naar 4 zetels. Volgens de peiling verliest de partij vooral aan kiezers die overstappen naar GroenLinks-PvdA of zich afwenden van de politiek.
Forum voor Democratie blijft steken op 5 zetels, een lichte daling ten opzichte van de vorige maand. 50PLUS, dat eind september voor het eerst in lange tijd weer een zetel haalde, stijgt verrassend naar 2 zetels, mede dankzij toenemende aandacht voor ouderenbeleid in de campagne.
Politiek landschap in beweging
Hoewel de PVV nog altijd de grootste partij blijft, lijkt de verkiezingsstrijd spannender te worden naarmate de stembusdag nadert. De dreiging rond Wilders en zijn tijdelijke afwezigheid maken het onduidelijk hoe de komende debatten zullen verlopen.
Peilingbureau Verian benadrukt dat de marges klein zijn en dat “een paar dagen zichtbaarheid of juist afwezigheid het verschil kan maken”. De komende weken, met meerdere televisiedebatten en partijcampagnes in volle gang, zullen cruciaal zijn om te bepalen wie zich straks de grootste partij van Nederland mag noemen.